
Aracılık ve Düzenleyicilik (Moderatör) Analizini Anlamak
PROCESS makrosu ve R lavaan kullanarak dolaylı etkileri, koşullu etkileri ve düzenlenmiş aracılığı (moderated mediation) test etme rehberi.
Aracılık Nedir?
Aracılık (mediation) analizi, bağımsız değişkenin (X) bağımlı değişken (Y) üzerindeki etkisinin aracı değişken (M) üzerinden işleyip işlemediğini test eder. Toplam etki, doğrudan etki ve dolaylı etki olarak ayrışır.
Düzenleyicilik Nedir?
Düzenleyicilik (moderation), X ile Y arasındaki ilişkinin gücünün veya yönünün üçüncü bir değişkene (W; düzenleyici/moderatör değişken) bağlı olmasıdır. Etkileşim terimi (X×W) ile test edilir.
PROCESS Makrosu
Andrew F. Hayes tarafından geliştirilen PROCESS makrosu, SPSS, SAS ve R'da aracılık ve düzenleyicilik analizi için en yaygın kullanılan araçtır. 90'dan fazla hazır model sunar ve önyükleme (bootstrap) güven aralıkları kullanır.
lavaan ile Aracılık (R)
lavaan'da aracılık modeli yazılır: "M ~ a*X" ve "Y ~ c_prime*X + b*M", dolaylı etki: "indirect := a*b". Bootstrap ile tahmin: sem(model, data=df, se="bootstrap", bootstrap=5000).
Sonuçları Yorumlama ve Raporlama
Toplam etki, doğrudan etki, dolaylı etki ve bootstrap güven aralığını raporlayın. Düzenleyicilik için etkileşim katsayısı, basit eğimler ve grafikleri ekleyin. APA 7 formatını takip edin.
Yaygın Hatalar
Kesitsel veriden nedensellik iddia etmekten kaçının. Düzenlenmiş aracılık için yeterli örneklem büyüklüğünü sağlayın. Etkileşim terimleri oluşturmadan önce değişkenleri merkezleyin.